AI is niet meer weg te denken uit het dagelijkse leven. Tegelijkertijd is het fenomeen bijzonder snel aan verandering onderhevig en is het voor bedrijven, gemeenten en kennisinstellingen nog zoeken hoe de economische en maatschappelijke kansen te benutten. Gedeelde ervaringen tijdens de derde editie van het Bredase evenement ‘AI in de Stad’ uit Zurich, Luxemburg en Breda, laten zien dat op meerdere plekken AI-ecosystemen in de maak zijn.
De Luxemburgse AI-fabriek is al operationeel als nationaal platform. Het werd in april 2025 gelanceerd als een loket voor organisaties die AI-projecten willen ontwikkelen en implementeren – van eerste idee en prototype tot grootschalige productie. De fabriek maakt deel uit van een netwerk van 19 AI-fabrieken in de Europese Unie, ondersteund door het EuroHPC-programma.
Luxemburg profileert zich daarmee als een koploper in een robuust, ethisch en soeverein Europees AI-ecosysteem en als brug tussen de Europese AI-agenda en concrete toepassingen voor bedrijven, startups en publieke organisaties.
Perla El Boueiz van de Luxemburgse AI-fabriek legt tijdens haar presentatie uit dat het platform kan helpen om bekende uitdagingen van bedrijven en organisaties aan te gaan. Ze noemt daarbij onder meer ‘gefragmenteerde infrastructuur, data silo’s en arbeidstekorten’. Door AI – beter – te benutten kan dit volgens El Boueiz leiden tot versnelde innovatie en economische groei.
De partners die betrokken zijn bij de AI-fabriek bieden op ieder vlak de nodige expertise om bedrijven en organisaties te adviseren die de kansen van AI willen benutten voor hun bedrijfsvoering. Het kan daarbij gaan om afgebakende trainingen voor personeel, maar ook om complete bedrijfsprocessen. In dat laatste geval kan dit leiden tot advisering met een roadmap voor implementatie op de langere termijn. De financiering van de advisering komt voor de helft voor rekening van het Luxemburgse ministerie van Economische Zaken, met als doel om de landelijke concurrentiepositie te verbeteren.
Hoewel het momenteel te vroeg is om de impact van de AI-fabriek in concrete getallen te vatten, is de interesse van bedrijven aanzienlijk, zegt El Boueiz. Bovendien is de potentie volgens haar enorm. Want als het lukt om alle organisaties in Luxemburg AI te laten adopteren dan kan dat de productiviteit verhogen, een vaardig personeelsbestand opleveren en nieuwe bedrijvigheid aantrekken. Dat zou jaarlijks zes tot acht miljard euro aan het BBP van Luxemburg kunnen toevoegen, aldus El Boueiz.
Zürich
Of met de veelbelovende economische ramingen in Luxemburg ook rekening is gehouden met de concurrentie in bijvoorbeeld Zwitserland is niet duidelijk. Dat AI enorme economische kansen biedt, heeft men in het Zwitserse Zürich in ieder geval ook begrepen. Sabine Müller, adjunct-directeur van de metropoolregio Zurich laat tijdens haar presentatie zien hoe de Zwitserse stad aan een stevig AI-ecosysteem werkt. Sterker: de ‘Greater Zürich Area’ is al een van Europa’s toonaangevende AI-hubs.
Dat ecosysteem bestaat volgens Müller uit een combinatie van onderzoek aan universiteiten en hogescholen, ondernemend talent (met een hoog percentage AI natives, jongeren die met AI zijn opgegroeid), deeptech-startups en de aanwezigheid van mondiale techbedrijven als Google, Microsoft, IBM, OpenAI en Anthropic. In totaal gaat het in Groot-Zürich om meer dan 185 bedrijven, labs, onderzoeksinstituten en andere initiatieven. Daarvan is zeventig procent ‘Swiss made’. Müller maakt duidelijk dat juist de op innovatie en kennis gerichte regio met technische expertise de voedingsbodem vormt voor de ontwikkeling van de AI-hub.
En dat niet alleen. Ook een uitstekend vestigingsklimaat speelt een belangrijke rol: de infrastructuur is goed, het overheidsbeleid stabiel en de economie sterk en open. Bovendien kent Zwitserland een goede bescherming van intellectueel eigendom, iets wat voor innovatieve bedrijven van groot belang is.
Daarbij stelt Müller dat drie keuzes belangrijk zijn geweest om het AI-ecosysteem tot stand te brengen. ‘Investeer eerst in onderzoek, bouw capaciteit op en reguleer als overheid alleen doelgericht’.
De organisatie van Groot Zürich is een publiek-private samenwerking. Daardoor weten overheid en bedrijfsleven volgens Müller goed van elkaar wat er speelt waardoor binnen de wettelijke mogelijkheden sneller gestuurd kan worden op verdere economische ontwikkeling.
‘In Zwitserland willen we onze welvaart graag behouden,’ zegt Müller. En het economische belang van AI is daarin in korte tijd heel groot geworden. Müller wijst erop dat tegenwoordig zestig procent van de venture capital investeringen naar de AI-sector gaan en dat dit in Zwitserland al 180.000 banen heeft opgeleverd.
Müller laat ook enkele voorbeelden zien van wat dan precies ontwikkeld wordt in Zürich. Het gaat dan bijvoorbeeld om robots die in staat zijn om operaties uit te voeren of die maaltijden kunnen bezorgen. Over die laatste zegt ze dat ‘de robots eerst de straat op zijn gegaan, en we daarna de regelgeving daarop hebben aangepast.’
Breda
En hoe doet Nederland het als het gaat om het verzilveren van kansen met AI? In Groningen is een AI-fabriek in oprichting met een expertisecentrum en een supercomputer ‘als bouwsteen voor een digitaal soeverein Europa’. Daarnaast speelt Brainport met onder meer ASML een belangrijke rol in de Nederlandse technologische innovatie.
Gemeente Breda werkt al langere tijd met data en digital twins voor uiteenlopende opgaven in de stad. Van beter inzicht in het gebruik van het fietsnetwerk in de stad voor de optimalisatie daarvan tot verschillende experimenten tijdens grote evenementen in de stad in het kader van crowd-management. En, ook bij grote gebiedsontwikkelingen zoals het Chassékwartier en ‘t Zoet. Met behulp van data kunnen verschillende keuzes in de lange termijnaanpak in kaart gebracht worden. Bovendien helpen data ‘om te rekenen en visualiseren’ in de planvorming.
En in de komende jaren wordt ’t Zoet, een gebied van zeventien hectare, tegen het centrum aan waar een suikerfabriek stond, een groot testgebied voor AI-toepassingen in de stad. Het gaat daarbij om toepassingen op het gebied van veiligheid vanuit de lucht, in het water als over de weg, zoals het opsporen van vervuiling zowel op land als in het water (waterdrones), maar ook om toepassingen die ingepast kunnen worden in het dagelijkse leven van de toekomstige stadswijk, legt Kees Kerstens, projectmanager Smart Cities van de gemeente Breda uit.
Ontwikkelen, testen en ervaren in de praktijk, dat is wat in de komende tien jaar in ’t Zoet gedaan wordt. ‘Want wat gebeurt er als we andere mobiliteitsvormen gaan gebruiken?’ Kerstens denkt aan drones en autonoom rijdende bussen. ‘Dat heeft effect op de publieke ruimte, maar hoe precies? We zetten projecten op waarvan we denken dat die de kwaliteit van leven verbeteren.’ Living lab ’t Zoet moet de nodige praktijkkennis opleveren voor AI-toepassingen. ‘We hopen dat de hele stad daar uiteindelijk zowel maatschappelijk als economisch van kan profiteren’.
Geschreven door Joost Zonneveld
Dit artikel is gebaseerd op meerdere sessies uit het programma van het AI in de Stad congres 2026. Tijdens het congres kwamen professionals, experts en partners samen om kennis en ervaringen uit te wisselen over de kansen, toepassingen en maatschappelijke vraagstukken rondom AI.
