Kunstmatige intelligentie (AI) is voor veel jongeren een vanzelfsprekend onderdeel van hun dagelijks leven. Ze gebruiken het voor school, ontspanning en communicatie, bijvoorbeeld via ChatGPT en sociale media. De invloed van AI op hun leven neemt snel toe, terwijl de stem van jongeren in het maatschappelijke en ethische debat vaak nog beperkt wordt gehoord. Hoe voer je hierover het gesprek op een manier die aansluit bij hun leefwereld?
Binnen het project Onze toekomst, onze technologie onderzochten Kees van Dam en Elma Espa-Dujso van Avans Hogeschool, samen met Daan de Coninck en Danielle Ritsema van Surplus Jongerenwerk, hoe jongeren betrokken kunnen worden bij gesprekken over AI en welke werkvormen daarbij effectief zijn.
Vijf interactieve werkvormen
In het project zijn vijf interactieve werkvormen ontwikkeld en getest. De werkvormen variëren van uitleg over hoe AI werkt, bijvoorbeeld via de metafoor AI als slimme elektriciteit, tot een memoryspel met echte en door AI gegenereerde beelden en het ontwerpen van een eigen AI-toepassing. Ook gaan jongeren aan de hand van stellingen in gesprek over onderwerpen als privacy, veiligheid, autonomie, gelijkheid en transparantie. De werkvormen sluiten aan bij herkenbare contexten zoals sociale media, onderwijs en de publieke ruimte.
De belangrijkste les: betrokkenheid en diepgang vragen om verschillende vormen. Speelse werkvormen trekken de aandacht, terwijl verdiepende werkvormen helpen om ethische afwegingen bespreekbaar te maken. De betrokkenheid groeit wanneer de voorbeelden dicht bij de eigen ervaringen van jongeren liggen.
Wat jongeren denken over AI
Tijdens het project kwamen ook waardevolle inhoudelijke inzichten naar voren. Jongeren zien duidelijke kansen in AI, bijvoorbeeld voor leren, creativiteit en gemak. Tegelijkertijd maken zij zich zorgen over deepfakes, desinformatie, privacy, manipulatie door algoritmes en het steeds moeilijker kunnen onderscheiden van echte en door AI gemaakte content.
Opvallend is de spanning tussen waarden en gedrag. Privacy wordt door veel jongeren belangrijk gevonden, maar blijkt in de praktijk vaak ondergeschikt aan gebruiksgemak. Daarnaast voelen veel jongeren zich machteloos tegenover grote technologiebedrijven. Ook wanneer technologie niet altijd aansluit bij hun waarden, ervaren zij weinig mogelijkheden om andere keuzes te maken.
Ga zelf aan de slag of denk mee over het vervolg
Onze toekomst, onze technologie laat zien dat jongeren openstaan voor het gesprek over AI en dat zij waardevolle perspectieven hebben op de kansen, risico’s en maatschappelijke impact van deze technologie. Tegelijkertijd laat het project zien dat meer aandacht nodig is voor digitaal burgerschap, AI-geletterdheid en het versterken van grip, regie en kritisch bewustzijn bij jongeren. Dit vraagt om samenwerking tussen overheid, onderwijs, jongerenwerk, ouders en andere maatschappelijke partners om het gesprek aan te gaan.
De ontwikkelde kennis en werkvormen bieden daarbij concrete handvatten voor gemeenten, onderwijsinstellingen, jongerenwerk, ouders en organisaties die technologie ontwikkelen of inzetten. Ze helpen om jongeren beter te begrijpen én om hen actief te betrekken bij vraagstukken rond digitalisering en AI. Zo draagt het project bij aan een stad waarin technologische ontwikkelingen niet alleen vóór jongeren, maar ook mét jongeren worden vormgegeven.
Wil je zelf met de werkvormen aan de slag? Neem dan contact op met Daan de Coninck via daan.deconinck@surplus.nl
Wil je meer weten over de uitkomsten van dit project, heb je ideeën voor een vervolg of wil je op de hoogte blijven van ontwikkelingen rond jongeren en AI? Neem dan contact op met Bredata.
